Áo Tấc, còn được gọi là áo ngũ thân tay thụng, là một loại lễ phục truyền thống từng được sử dụng rộng rãi trong thời kỳ hậu Lê và đặc biệt phổ biến dưới triều Nguyễn. Đây là một trong những loại trang phục mang đậm dấu ấn tư tưởng Nho giáo, phản ánh tinh thần “tề gia, trị quốc, bình thiên hạ” thông qua quy tắc ăn mặc trang nghiêm, mực thước.
Không giống với áo Nhật Bình dành riêng cho nữ giới hoàng tộc, áo Tấc là loại y phục được cả nam và nữ mặc trong những dịp mang tính nghi lễ: từ cưới hỏi, tế lễ tổ tiên, thi Hương – thi Hội, đến những buổi vào chầu trong cung đình.
Áo Tấc có nhiều điểm độc đáo trong kết cấu, được may theo quy chuẩn mang nhiều tầng ý nghĩa:
Ngũ thân: Thân áo gồm 5 mảnh vải, tượng trưng cho Ngũ thường trong Nho giáo: Nhân – Lễ – Nghĩa – Trí – Tín. Mỗi thân áo có một thông điệp đạo đức riêng.
Tay thụng (tay rộng): Tay áo rất dài và rộng, thường rủ xuống gần sát đất. Điều này thể hiện sự uy nghi, đồng thời cũng là cách “giấu tay”, thể hiện thái độ khiêm cung, lễ độ khi đứng trước bề trên.
Đường xẻ tà: Có 2 tà phụ ở hai bên hông và tà chính ở phía sau, giúp người mặc dễ dàng di chuyển, đồng thời tạo sự thanh thoát cho dáng áo.
Khuy cài: Áo Tấc truyền thống được cài lệch từ cổ sang vai phải, thường dùng khuy đồng, khuy vải hoặc cúc sừng.
Chất liệu và màu sắc:
Chất liệu: Gấm, lụa tơ tằm, the, đoạn – tùy theo giai cấp và nghi lễ.
Màu sắc: Màu đỏ, vàng, lam, tím, trắng… tương ứng với địa vị hoặc mục đích sử dụng (ví dụ: đỏ cho lễ cưới, lam cho học sĩ, vàng cho quan lại hoàng gia…).
Áo Tấc không phân biệt giới tính, nhưng được quy định nghiêm ngặt theo tầng lớp và nghi thức:
Nam giới: Mặc áo Tấc trong dịp tế lễ, thi cử, hôn lễ, lễ hội làng hoặc khi được phong sắc.
Nữ giới: Thường mặc trong đám cưới, nghi lễ tế gia tiên, hoặc trong các dịp đặc biệt của gia đình – cộng đồng.
Áo Tấc vì thế không chỉ là trang phục, mà là một phần nghi lễ sống động, phản ánh tôn ti trật tự, văn hóa đạo lý của xã hội truyền thống.
Áo Tấc không chỉ là lễ phục truyền thống, mà còn là biểu tượng của lễ nghi, đạo lý và phẩm hạnh trong văn hóa Việt. Với thiết kế ngũ thân tay thụng, áo thể hiện tư tưởng Nho giáo – Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín – đồng thời phản ánh tinh thần khiêm cung, trang nghiêm trong các nghi lễ cổ truyền.